Eski Teknenin Yeni Hikayesi - Paraşütlü Tahrikli Tekne

[khbilen]

Bu arada madem tekne bitmiyor, bazı değişiklik/ekler yapayım, kışı onların hazırlığı ile geçirip baharda hızla tamamlamaya çalışayım dedim:

1.) Kanatlar, daha küçük, salmalar gibi olacak.

2.) Uçurtma bağlantı şekli değişecek. Bu çok farklı bir yapı ortaya çıkaracak, ayrıntılı anlatacağım.

3.) Portatif kabin ekleyeceğim. Bunun nedeni de, tekne kayıt edildikten sonra şekil değişikliği sorun olur; ben baştan kabinli gibi görünen birşey yapayım, anlatabilirsem bunun deneysel bir tekne olduğunu, yelken değil uçurtma ile hareket edeceğini, o nedenle kabin gibi yükselti, çıkıntı olmamasının daha iyi olacağını, sonuçta böyle bir ara çözüm bulduğumu anlatıp öyle kayda geçirmeye çalışacağım ki, yarın birgün Sahil Muhafaza ile başım derde girmesin. Hem yolcu kabini olacak, yani iki kişilik yatacak yer, hem de Kaptan Köprüsü. O daha da zor.

Salmalara zaten başlamıştım. 1 metre boyunda, 40 cm genişliğinde, 3 cm kalınlığında, asimetrik dışa bakan kanat şeklinde olacak. Hibrid dedikleri türden. Düz sallayıp çıkarılabilecek veya dönerek bordaya paralel yana yukarı çekilebilecek. Engelle karşılaşırsa lendi otomatik atacak, falan. Artık soğuk havalarda olabildiği kadar, kestim, yapıştırdım. Birinin ilk kat elyafı atıldı. İkinci bekliyor.

[khbilen]

İki resim koyacaktım, unutmuşum.

[khbilen]

Yolcu Kabini, yada kamara diyelim de kabaca şöyle olacak.

Normalde kapalı, uçurtmaya engel olmayacak.İki kanat gibi görünüyor. Ama onların altında birere kanat daha var, onlara bağlı.Neredeyse şemsiye gibi, tek harekette açılıyor. Şu an tabi öyle değil. Bağlı değil. Menteşelerle yanlara bağlanacak.Şu an cambazlıklarla ayakta duran kabinkendi ayakları üzerinde durabiliyor olacak.

[khbilen]

Resimlere başlamadan önce uçurtmanın bağlantısı konusunu anlatmaya çalışayım.

Daha ilk başlarda uçurtmayı teknede nereye bağlayacağımı konuşurken, benim adaş mümkün olduğunca teknenin en dibine, veya teknenin ağırlık merkezine en yakın yere demişti.

Tam ne amaçla demişti, neyi nasıl düşünmüştü bilmiyorum, ama pek pratik birşey değil. Dibe bağlayınca, yani borda yüksekliğinden aşağıya koyunca ipin kontrolu çok zor. O nedenle ben kabaca borda yüksekliği ve biraz da onu geçip ben en az oturark kontrol edebilecek biir yükseklikte direğe bağlamayı düşünmüştüm.

Adaşım, maksimum kuvvet tekneye iletilebilsin gibi düşünmüş olabilir, bilmiyorum, belki kendisi açıklar.

Kafamı kurcalayan bir diğer soru da, salmayı nereye koyacağım idi. Uçurtmayı direğe bağlayınca, uçurtma onu çekecek ve o yöne yatacak.
Ortaya tek salma koysam, kısmen dışarıda kalıp kısmen işe yarayacak. Ya da çok uzun salma yapacağım. Yana koysam, iki yana koyacağım.
Hangi yan çalışacak. Tabii ki teknenin yattığı taraftaki, diğeri belki havada olacak.

İşte tam burada kafama oturmayan bir görüntü var. Tekne ne tarafa yatacak? Salma nasıl çalışacak?

Yav diyeceksiniz bunda ne var. Tabi tekne rüzgaraltı tarafına yatacak, salma da ona göre çalışacak. Yelkenli teknelerde öyle olmuyor mu?

Evet, yelkenli teknelerde öyle de, sörf tahtalarında öyle değil. Tam tersi. Sörfçü vücut ağırlık merkezini arkaya kaydırarak tahtayı (tekneyi) rüzgarüstüne yatırıyor. Onların salması yok, ya da küçük, ya da kanatları da ona göre tam ters yönde çalışıyor.

Eee, bunda ne var diyeceksiniz.

Tekneyi uçurtma ile yürütme konusunda epey akıl yürütenler var. Denemeyi düşünenler var, ama pek yapanı görmedim.

Şöyle bir itiraz var. Tekne rüzgaraltına yatacak. Uçurtma yine rüzgar altında kalacak. Teknedeki gibi, bumbayı çeviremezsin. O nedenle  dönüşlerde rüzgarüstünden tack yapamzsın, mecburen rüzgaraltından jibe yapacaksın. Bu durumda rüzgar tekneyi hep sürükler. İstediğin yere gidemezin.

İşte zurnanın zırt dediği yer burası. Ben dönmeye zorladığımda, uçurtma ipi tekneyi iyice aşağı zorlayacak. Tekne zaten yatmış. Sonra battı balık yan gider...

Ama sörfçüler batmadan ve de rüzgarüstünden tack yapabiliyor. Gerçi bir sürü cambazlık gerektiriyor, havada ayak değiştirip tahtanınn yönünü değiştiriyor falan, ama o kısmıı ben dümenle halledebilirm sanırım da, teknenin yatması konusu ne olacak?

Başa dönelim.

Yelkenli tekne neden yatar?

Tabi yatar, rüzgar ittirince, aşağıda salma var, hatta safra var. onları itemez, Yelkeni iter, tekne de yatar.

Pek o kadar basit değil. Önce yatar dememek lazım. Tekne yatmıyor, dönüyor. Nasıl dönüyor? Teknenin ağırlık merkezinden geçen, boylamasına eksen etrafında dönüyor. Rüzgar yelkeni  ve direği itiyor. Kabaca bu nokta yelkenin merkezi gibi düşünülüyor, ve üçgenin aşağıya yakın üçte biri hizasında gibi. Yani 9 metre direk varsa, alttan üç metrede gibi.

Ağırlık merkezi genelde güverte hizası gibi oluyor, daha aşğı pek olmuyor, çünkü üstyapı ve direk var. O nedenle çok aşağı inemiyor. Safra ile indirmeye çalışıyorsunuz. O da ek yük, hıza engel.

Sonuçta rüzgar tekneyi birkaç metrelik bir kuvvet kolu (ağılık merkezi - rürgar kuvvet merkezi arası) ile tekneyi ağırlık merkzei etrafında rüzgaraltına doğru döndürüyor.

Peki, ben tekneyi nasıl ters yaırabilirim?

Elbette bunun tersini yaparak!

Hesaplar sürekli değişiyor gerçi ama, benim teknede üst yapı olmadığı için ağırlık merkezi güverte hizasından aşağıda. Tekne dibinden 45-50 cm gibi yukarıda. İşte ben uçurtmayı teknenin en dibine bağlarsam, uçurtma o yana çekince, tekne rüzgarüstüne dönüyor. Aradaki fark çok çok az aslında. Bağlantı parçası ne yapsam 15 -20 cm yüksekliği buluyor. Yani  kuvvet kolu 25 - 30 cm dolayında. Ama dediğim gibi ters yönde.

Kuvvet kolu çok kısa olduğu için uçurtma tekneyi yatıramayabilir bile. Yani belki rüzgaraltı birkaç santim yükselir de, öyle kanat falan gerektirecek bir durumbile  olmayabilir. Teknenin altı da zaten tam düz olduğu için tekne oldukça düz kalabilir. Uçurtmanın tekneyi yatıramadığı kuvveti de, öne doğru faydalı işte kullanılır (salma ile) ve tekne daha hzılı gider...

diye düşünüyorum...

... ve çalışmalara bu yönde devam ettim.

[sessizsakin]

Gecmis zaman konusu oldugu icin hatirlamiyorum. Masallah inanilmaz bir bilgi yagmuru altindayiz. O sebeple artik birseyleri hatirlamak epey zorlasti.

Fakat, yorum yapmak serbest tabi.

Ucurtmayi mumkun oldugunca asagi baglamaktaki kastim, tork kolunun mumkun oldugunca kisalmasidir. Baska sebepten degildir.

Neticede ucurtmanin baglantigi nokta, teknenin agirlik ve yuzdurme merkezleri etrafinda bir tork kolu olusturuyor ve ucurtma cok ciddi bir aci ile asilmadigi surece ucurtmanin bir miktar gucu de teknenin burnunu batirmaya calisacaktir diye dusunmusumdur. Bu sartlarda da ucurtma agirlik merkezine ne kadar yakin baglanirsa, bu tork etkisi o kadar azalacaktir. Elbette mantikli ve mumkun sartlarda yapmak lazim. Ucurtmayi en uygun noktaya bagladiktan sonra kontrol edemiyorsan bir anlami yok neticede.

Bir de teknenin on-arka dogrultusunda nereye baglayacagin da onemli tabi. Daha fazla one baglarsan, tekneyi ileri-yukari cekme egilimi artacaktir. Fakat agirlik merkezi, yuzdurme merkezi ve yanal direnc ( suya batan kisminin yanal alaninin ) merkezinin etrafinda pivot yaparak saga sola cekmeye daha meyilli olacak ve duz cizgide gitmekte zorlanacaktir.
Bu merkezlerin gerisine zaten baglamamak gerekiyor, zira tekne duz gidemez. Bu merkezlere yaklastikca da duz cizgiyi takip etmekte daha basarili olacaktir, fakat bu sefer de ucurtma/yelken kuvvetinin daha fazlasi teknenin burnunu batirmaya calisacaktir.

Zira bu baglanti konumu tekne muhendisliginde oldukca onemli bir konu.

Yuksekligi konusunda da ben hala "mumkun olan" en dusuk pozisyonda baglamak gerektigine inaniyorum.


Salma konusu;
Katamaranlarda genelde iki govdeye de daggerboard yapiyorlar. Trimaranlarda da genelde Aka'lara daggerboard yapiyorlar.

Dagger board'larin degisik yapilari var. En basit yapilar duz simetrik profil seklinde. Bunlar daha ziyade yanal direnc yaratarak teknenin donmesini ve suruklenmesini engelliyor. Bu bakimdan da yine agirlik merkezi vs ye gore nerede bulundugu onemli. Genelde mumkun oldugunca en simetrik yanal direnci olusturacak yere koymaya bakiyorlar.

Alternatif olarak hidrofoil daggerboardlar da var. Bunlar  duz ise teknenin icine dogru kaldirma gucu yaratacak sekilde tasarlaniyor, boylece yanal direnc fazla yaratmadan tekneyi yelkenin cektigi yonun tersine dogru cekerek duz cizgi kabiliyetini artiriyorlar.

En uc tasarim ise ay seklinde veya uclari yataya donen hidrofoiller. Bunlar tekneyi hem ice dogru hem de havaya dogru cekiyor. Boylece teknenin sadece suruklenmesini degil, yatmasini/donmesini de azaltiyor.


Senin teknenin boyutlarini ve taban tasarimini dusunursek, suya cok batmayacagi ve batsa bile kucuklugu sebebi ile hatiri sayilir bir yanal kuvvet olusturmayacagini dusunuyorum. Dolayisi ile ucurtma tekneyi dumduz ileri cekmedigi surece ucurtmanin cektigi yone dogru suruklenme/donme egilimi olacaktir.

Hadi donmeye karsi dumen ile savasabilirsin. Ama suruklenme de soz konusu. Bu sebeple bence daggerboard'a ihtiyacin var diye dusunmekteyim.

Senin sartlarinda sadece orta govdeye koysan da olur sanirim. Neticede eger ucurtma cosarda hem zit yondeki AKA'yi hem de ana govdeyi sudan kaldirirsa bence en kucuk derdin duz gitmek olur diye dusunuyorum

Ozellikle kite-boarding yapanlarin, sorfculerin durumu teknelerden cok farkli. Bu aktivitede, insan vucut agirligi toplam kuvvetlerin cok ciddi bir yuzdesi. O sebeple cok buyuk fin'lere ihtiyac duymuyorlar.

Butun bunlarin yaninda, Trimaran'in AKA'larinin buyuk bir kuvvet kolu olusturdugunu ve yana yatmalara cok daha iyi dayanacagini dusunuyorum.
Ote yandan cok govdeli teknelerin tek govdelilere gore en buyuk avantaji, yana yatma durumunda kaldirma gucunun artiyor olmasi.

Tek govdeli teknelerde de artiyor, zira tekne yan yattiginda, suya maruz kalan yuzey alani artarak fazladan kaldirma gucu uretip duzelmesini sagliyor.

Fakat cok govdeli teknelerde,  Tekne yana yatmaya basladiginda, suya maruz kalan yuzey alani cok artmamasina ragmen suyun icine batan hacim ciddi miktarda arttigi icin, teknenin suya batan govde ( AKA ) tarafindaki kaldirma gucunde ciddi bir artis oluyor. Bu da bu teknelerin yana yatma egilimini ciddi sekilde azaltiyor.


Yani butun bu denklemde, Benim kanaatim, teknenin fiziksel sinirlarini zorlamayacak buyuklukte bir ucurtma teknenin fiziki yapisini karmasiklastirmadan en verimli performansi verecektir sanki.


Neticede bir cok trimaranda daggerboard var. Fakat cikayim dunyayi dolasayim, keyifle gezeyim filan diyen insanlarin ilk tercihi degil trimaran. Genelde yuksek hiz ve performans icin tercih ediliyor. Boyle olunca da gelsin daggerboardlar, gelsin sinirlari zorlayan fazlaca buyuk yelkenler...



Bence, teknenin boyutlarinin da zaten kucuk oldugunu dusunursek, AKA'lara dagger board yapmaktansa ana govdeye tek bir tane cekilebilir dagger board yapsan son derece kullanisli olur.

Teknenin duz gitme kabiliyetini artirir. Yanal direnci artirir.  neticede dagger board tekne yana yatmaya calistiginda onundeki butun suyu genis bir yuzeyle itmeyi gerektirdiginden yatmaya da direnir.  Eger bunu AKA'larda yaparsan, hareketi acisaldan cok dogrusal olacaktir ve bu anlamda yatmaya direnmeyecektir ( diye dusundum ).


Galiba cok fazla yazdim yine

[sessizsakin]

Kabin tasarimina da kucuk bir yorumum olacak.

Malum, mekanik tasarimda dikdortgen en sevilmeyen sonuctur. Koseleri zayiftir. Kuvvetler koselerde birikip dagilamaz. Bu sekilde dikdortgen bir kabin yaparsan ya daha fazla cerceve gerekecek, ya da oldukca zayif olacak.

Kabinin Yan duvarlarini en azindan 15 ~ 20 derece, ideal olarak 30+ derece egimli yapsan, cok daha az ve basit cerceve ile son derece guclu olabilir diye dusunuyorum.

[sessizsakin]

Yarim okuyunca da boyle oluyor demek. daggerboard'lari filan zaten planlamissin sanirim. Onceki yazilari okumamistim, oralara kadar zaten geldik diye.

Benim devlet memurlarindan anladigim birsey var sa, o da cogunun hergun yaptiklarindan farkli bir is yapmanin beyinlerini yaktigi.
Yani sanki yine kamarali yapip, hic kamara acilir kapanirligini karistirmayip direk kamarasi acik halde gosterip kamarali diye kaydettirsen bence cok daha kolay olur gibi.

Neticede kamara tesisati uzerinde duracak gibi. Sahil guvenlik ne is diye sorarsa acarsin kamarayi, bakin kamarali dersin olur biter diye dusunuyorum.
   

[khbilen]

Normalde uçurtma teknenin burnunu yatırmaz diye düşünüyorum. Kuvvet bileşeninin epeyce bir kısmı yukarı doğru.

Bağlantıyı ağırlık merkezinin arkasına yapmadığım sürece, ki normalde yapılmaz, yapılmamalı, uçurtma burnu yukarı çeker. Ağırlık merkezinden uzaklaştıkça daha çok.

Burnu batıracak şey, ağırlık merkezinin, yüzdürme merkezinin önünde kalması. Ön taraf aşağı inmeye çalışacak, arka taraf yukarı çıkmaya çalışacak. İkisi birbirini destekleyecek. Burun batacak.

Bağlantı yerini öne alarak bunu kısmen telafi etmek mümkün. Yani uçurtma  burunu kaldıracak. Ama bu bağlantı yerini değişken yapmak kolay değil. Şuan mümkün değil. Sabit.

Yüzdürme merkezini değiştirmek de pek mümkün değil. Teknenin şekline bağlı. Hacim nerede, merkez orada. Yani arkada.

Ağırlık merkezini çok kolay değiştirebiliriz de, hayırlı birşey olması için onun da geride, yüzdürme merkezine yakın, ya da aynı yerde olması gerek.

Ben de uçurtma bağlantısının mümkün olduğunca dibe yakın olmasını istiyorum, ama yer yok.

Tekneyi rüzgarüstüne yatırmak için benim ağırlığım yetmez. Yada o mantık teknede işlemez. Onun yerine ben tekneyi rüzgara, daha doğrusu uçurtmaya çevirttireceğim. Tersten tutarak.

Yani aslında sonuçta ben kocaman devasa bir sörf tahtası yapmış olacağım, kendi ağılığımla değil, aşağıdan bağlantı ve dümenle kontrol edeceğim.

Sürüklenmeye karşı daggerboard olacak. Yanlarda. Asimetrik, dışa bakan. Yani iç taraf düz, dışı bombeli. Öne hareket edince,  tekneyi rüzgara doğru itecek.

Kanatları yapacağım, ilk başta da takacağım. Ama hissiyatım o ki, kanat (yada AMA) gerekmeyecek. Uçurtmayı çok büyütürsem, belki. Büyük ihtimal 7 m2 ile başlayacağım. 5 m2 az gelecek.

Kamara kabin dikdörtgen olmasa da olur, 45 derece de yatırabilirim, o kolay da, sonuçta yine köşeli olacak. Yuvarlatmam mümkün değil. Alt kanatları biraz kısalttım mı, tamam. Tabi Kaptan Köprüsü için de aynı şeyi düşünebiliriz de, görüntü olarak onu hiç hoş hayal edemiyorum. Zor değil, biçimsiz olur gibi.
Bakalım.

[khbilen]

Uçurtma bağlantısı bu.

Yüzdürme merkezinin dibinde. Yatayda 360 derece dönebiliyor. Düşeyde aslında 30 dereceye kadar inebiliyor, ama şu an güverte buna engel. ancak 50 dereceye inebiliyor. 40a inebilsem iyi idi. Her mekadar, genel olarak 60 70 derece hizasında olacaksa da, bazı durumlarda 40 hatta 30 gerekebiliyor. Ama bu kadar.

Uçurtma dört ipli, ama üç ipli gibi kullanacağım. Yani uçurtmacıların yaptığı gibi. onlar da aslında dört ipli ( kontrol ipi olarak), ama ön iki ipi, ya yukarıda, ya aşağıda birleştirip tek ip gibi kullanıyorlar. Ben de öyle yapacağım. Ama hiç denemedim daha öylesini.

Boru galvaniz. Vinç onun üzerinde kayabiliyor. Aşağı yukarı hareketi sörfçülerin uçurtma kontroluna benzer.

Boru ağır gelip uçurtmayı zorla yatırıyor olabilir. Karbon boru kullanabilirim. O da esner. Esnemesin diye yine içine kayın ağaç koyabilirim, de, ucu, yani bağlantısı dişli, onu halletmek gerek. şu an kaynaklı.

Sürekli başında durmamak için, yelkende bumbayı belli bir uzunlukta bağlı tutmak gibi, rüzgarüstünden iki köşeden iple boruyu destekliyor olabilirim. Başında durursam, vincin önündeki yatay alüminyum sigma profil, göğüs/boğaz hizasında olacak. Oturmak pek mümkün olmayabilir.

Boru hiç olmadan, kalın bir halat da iş görebilir belki de, ilk kalkışta ip vinci taşıyamaz, aşağı sarkar, kalkışa engel olur diye düşünüyorum. Kalktıktan sonra ip gerilir, aslında en ideali olur. Ama ilk kalkış beni düşündürüyor. Bunları hep deneyip göreceğim.

[khbilen]

Bugün 50 - 60 km//sa lodos fırtınasında teknenin örtüsünü açtım, kamara ve kaptan köprüsü prova ve ölçü alma işlerini yaptım.

Epey önce malzemeleri aldım. Kamaraı zaten eimdeki 6mm huş kontrplak ile yapıyorum. Onun parçalarını lazerde epey önce kesmiştim. Menteşelerin yerleri belirlenip bağlanacak. Tabi epoksi elyaf işleri de var, ama ben yine burada ters bir iş yapacağım.

Daha önce sormuştum, huşun dokusu çok güzel, astar boya yapmadan onu koruyabilir miyim diye. Elyaf epoksi yapınca doğallığının kalmayacağını söylemişti Server. Öyle oldu. Tamam,ona astar boya ne ise yapacağız.

Aynı şeyi şimdi yine düşünüyorum. Eyaf epoksi yaparsam yine aynı şey olacak.Ama bu üst yapı olduğu için buradaki sağlamlık kriteri farklı.
O nedenle levhaları içeriden elyaf epoksi yapacağım, esnemelere karşı. Dış yüzeyini ise poliüretan vernik ile korumaya alacağım. O solamz, sararmaz, atmaz, dayanıklıdır, vs dediler, inandım. Aldım. Öyle yapacağım. Yani ölçü bağlantı işi kesinleştikten sonra söküp, havalar ısınınca iç tarafı epoksi elyaf, dış tarafı poliüretan vernik yapacağım.

Bugün hemen menteşeleri geçici olarak taktım. Bir kısmı kalıcı gibi oldu. Katlanan kenar bileşim yerleindeki açıkları kapatmak için şerit halinde polyester branda kullanmayı düşünüyorum. Doğal ahşap ile biraz aykırı olacak. Beyaz çiğ durur, açık taba göze batary, şeffa belki kurtatır.

Adaşı dinleyip 10 derece kadar yatırdım yanlardan. Şu an tam ayakta duramıyor, çerçevesi yok, bitince tamam olacak. Video çekmek istedim ama, fırtına tek elle hem aç, hem dengede tut, hem video çek, olmadı. iki üç resim çektim, belki anlaşılır nasıl kolay açıldığı, kapandığı.

[khbilen]

Resimleri yine unuttum...

[khbilen]

Kaptan Köprüsü ayrı. Açılıp kapanması daha zor, daha uzun iş. Bakalım nasıl yüürüyecek.
Köprü hizasında borda yüksekliği 55 cm.O hizada tekne genişliği 120 cm falan . ben onun 110'unu kamara girişi içi kullanıyorum. Yarısı 55 cm. Yani kamara kapakları kapalı iken genişlikleri 55'er cm. Açınca bu yükseklik oluyor. Yan kamara girişi, güverte çizgisinden 55 cm yukarı kadar çıkıyor.

Kaptan köprüsü ile kamaranın birleşim yeri 55 cm yükseklikte. Burada iki yana da, 55 cm yükseklikte ikişer çerçeve koyuyorum. Çerçeve için Rus çamı lambri kullandım. Alttaki çerçeve içine yine huş kontrplak koydum. Orası kapalı.Bu çerçeve menteşe ile boraya bağlı, uçurtma uçacağı zaman içeri doğru katlı.

Bu çerçeveye yine menteşe ile bağlı bir çerçeve daha var. Resimlerde görünmüyor, sadece menteşe bağlantısının olduğu alt kenarı koydum. O çerçeve de 55 cm. onun içinde 5mm akrilik cam var, yani orası pencere. Resimde pek belli olmasa da ön tarafta fazladan bir çubuk var, dikine yukarı çıkan. O iki kanala ev sahipliği yapıyor. Biri bordadaki çerçeveyi tutuyor (yan kenar), diğeri de önde duracak olan ön camı tutacak. Bunları tak çıkar, kolay olmayacak. Sağlamlığı ayrı konu. Su geçirmezliği de öyle. Yine de öyle yapıp deneyeceğim. Tepede de 12m huş veya lambri çerçeve ve yien 6mm huş ile bir şapka yapacağım. bunda da U şeklinde kanal yapısı olacak. Ön cam ve yan çerçevelerin üst kenarları bu şapkaya geçecek. Yani oldukça alngirli ve bir arada durması zor birçok parçaBunları içeriden dikine dört direk ile destekleyeceğim. Ben direkleri bağlayana kadar çökmezlerse mesele yok.

[khbilen]

Bu soğuk, yağmurlu kış günlerinde yapılacak en iyi iş uçurtma dikmek. Zaten uzun bir süredir tasarımı ile uğraşıyorum. Elde kalan son kumaşlarla da 7m2 bir uçurtma dikeceğim.

Birinci problem dikiş makinası. Evde üç makina var. Birini kendim, eski yamaç paraşütümü söküp, single-skin olarak yeniden dikerken kullanmak için almıştım. Eski Karakafa Singer denen türden, taklit Çin işi dandik bir makina. Gerçi 200 metreden fazla dikiş diktim, ama makina da bitti.

Annemden kalan iki makina var. Biri gerçek Singer Karakafa. 1950 yapımı, pırıl pırıl duruyor, ama artık ayarları bozulmuş. Atlıyor, ip topluyor, adımlar küçük, zigzag dar, ... falan. Gerçi çocukluğumdan beri makinanın bakımını ayarını ben yaparım ama, epey uğraştım, istediğim gibi olmadı.

Bernina Nakış Makinası var. O fazla narin, ağır işe kalın kumaşa gelemiyor. Onun da adımları küçülmüş, zigzag daralmış.

Internette aradım, Karabağlarda 30 yıllık eski usta Singerci, telefonla konuştuk, anlaştık, aldım gittim.

Makinayı görünce, bu çok eski model bundan hiç görmedim diye başladı. Biraz oynadı, falan sonra bu ev tipi değil sanayi tipi dedi. Değil dedim, ama anlatamadım. Biraz daha oynadı, sıkıldı, sen bunu Çankayaya götür, orada baksınlar dedi. Aldım eve geldim. Bırakmak istemiyorum,çünkü makina antika sayılır, kıymetli.

Evde biraz daha oynadım. Elle çevirir, yavaş yavaş dikersem idare edecek kadar bir duruma getirdim. Ama motor kullanırsam, atlıyor, zıplıyor, ip kesiyor, ...

Söktüm 220 volt motoru. 150 wattlıkmış.

Benim Arduino işlemciye bir iki elektronik parça ile bağlı bir 12 volt step motor taktım. Maksimum 2 Amper çekiyordur. Yani 24  watt. Saniyede iki adım anca atıyor, kunduracı makinası gibi, ama hiç olmazsa işimi görüyor.

[khbilen]

Biraz uçurtma tasarımından bahsedeyim.

Geçen yıl başı mıydı, daha önce mi,  ParaWing denilen, tek elde tutulup sörf yapılan kanatlar çıktığında gelecek bunlarda demiştim. Ama çok ipli olduğu için bana uymuyordu. Dört ipli yaparım diye girişmiş, üç dört uçurtma dikmiştim.

Tasarımı Python programı şeklinde, bir 3D grafik programı ile yapıyorum. Yani her uçurtma aslında bir program. Tabii aslında programların kalıbı hemen hemen hep aynı da, bazı parametreler değişiyor. Yani onu parametrik hale getirsem, tek programdan farklı uçurtmalar tasarlamak mümkün.

İki üç önemli parametre, veya parametreler grubu var. Birincisi ve en önemlisi kanat profili. Yani kanadın kesidinin şekli. Burada kanat, uçurtma, hatta yelken hemen hemen aynı şeyler. Uçurtma yelkene daha yakın, kanadın yarısı gibi düşünülebilir.

NASA, NASA olmadan önce, 1960'larda havacılık endüstrisinin kullanabileceği bir takım standard kanat profilleri üretmiş. Günümüzde bile hala birçok uçakta bu profillerden biri kullanılıyor. O zamanlar adı NACA imiş, o nedenle profiller hala NACA Profili diye adlandırılıyor. Bugün sadece kanat dediğimiz şeylerde değil, salmalarda, daggerboardlarda, dümende, hydrofoillerde heryerde bunlar kullanılıyor. Amaca göre bir profil seçiliyor. Hızlı kanatlar ince, yavaş kanatlar kalın oluyor. Mesela hydrofoiller NACA0012 gibi olurken, yelken NACA0018 (9 tor) oluyor... gibi.

O zamanlar her evde, cepte bilgisayar olmadığı için (Türkiyede toplam 1 2 bilgisayar vardı belki, bellekleri 64K falan) bu profiller tabi çok kullanışlı idi. Bugün artık insanlar kendi profillerini üretip analizlerini yapabiliyorlar.

Uçurtmacılar biraz farklı profil kullanıyor. Normalde kanadın arka kenarı (firar kenarı) sona yaklaşırken sıfıra doğru gelir. Uçurtmacılar, sona yaklaşırken kanadı hafif yukarı eğiyor (Elimde vardı, bulamadım şimdi resmini). Tam faydasını bilmiyorum ama, ben çok ipli yapmadığım için o tasarım bende alt kenarda bir fazlalık gibi duruyor ve kumaş orada gerginleşmeyip, titreşip  duruyor. Ben de kesip atıyorum sonunda.

Peter Lynn bu konuda en uzman kişi, onun epey tasarımı, patenti, hatta tekne yürütmeye yönelik çalışması var. Onunkiler de öyle.

https://www.surfertoday.com/kiteboarding/peter-lynn-aims-for-kite-sailing-craft-developments

Ozone markası eski ve oldukça ileri bir yamaç paraşütü markası. Tabii onlar da uçurtma işine girdiler. Yarışma uçurtmaları da var, ParaWing'leri de. Uçurtmaları şişme tüplü değil, daha çok yamaç paraşütüne benziyor, ama daha hızlı.

Yeni bir ParaWing çıkarmışlar PowerPack. Çok iddialı. Biraz inceledim. Ya sörfçü çok frenli kullanıyor, ya da tasarımı öyle, profilin arkası havaya kalkmıyor, tam tersi flap gibi daha aşağı iniyor. Neredeyse kapalı. Bu bana daha uygun, benim yaptıklarıma daha çok benziyor. Ben de o zaman arka kenar ucu biraz daha aşağıya eğik bir profil kullanayım dedim. Öyle hazır profil yok. İki ayrı profili kesip biçip kompozit bir profil ürettim. Analizlerini yaptım, fena görünmüyor.

Analiz dediğim, kanat performansını etkileyen bazı parametrelerin incelenmesi. En temel iki şey var.

Birincisi, kanadın kaldırma katsayısı (Cl) ile sürtünme (drag) katsayısı (Cd) arasındaki ilişki. Bunların grafikleri var. Farklı profilleri bu grafiklerde karşılaştırmak mümkün.

İkincisi de  Kanat Hücum Açısı ile kanadın kaldırma katsayısı arasındaki ilişki. Genelde hücum açısı arttıkça kaldırma kuvveti artar. Ama bir noktadan sonra kanat stall eder, çöker, kaldırmaz, uçmaz. O açı neresi, ona bakılır.

Benim kanat kompozit olduğu için standard sınıfı yok. Kalınlık 14. Yani en kalın yeri, kanat genişliğinin yüzde 14ü. Kanat bir metre genişlikte ise, kanadın maksimum kalınlığı 14 cm. Ona en yakın kanat 0014. İkisini karşılaştırdım. Resimler ekte.

Benim kanadın sürtünme katsayısı birazcık fazla. O da normal.Çünkü arka kenar aşağı bakıyor, fren etkisi yapıyor.

Hücum açısı bakımından benim kanat çok hassas. Saha küçük açaıda daha çok kaldırma yapıyor. Artış davranışıı aynı. Stall noktası ileride. İki kanadın davranışı da çok benzer.

Yani profil olarak pek anormal görünmüyor.

Resimlerde kırmızı çizgi benim kanat, yeşilimsi olan NACA0014.

[khbilen]

İkinci konu kanadın şekli. Aslında belki iki ve üç demek lazım. Biri kanat ya da uçurtma yere serili iken düz  durumdaki şekli. Diğeri de havalandığında aldığı şekil.

Düz şekli daha çok elipse yakın. Genelde sert köşe pek kullanılmıyor, ama özellikle ParaWingler daha dik kenarlı. Bunların ön(hücum) kenatı ile arka(firar) kenarının şekilleri de uçurtmanın karakterine etkiö ediyor. Ön daha düz, arka bombeli ise daha sakin, dengeli kanat. Ön bombeli ise daha atılgan kanat.

Nasıl bir kanat veya uçurtma düşünüyoırsanız ona göre bir şekil belirliyorsunuz. Peter Lynn bir ara bir ön kanat çizgisinin patentini almıştı.

Bunda sihirli birşey yok. Kanadın bir kaldırma merkezi, bir de yine ağırlık merkezi var. Ön çizgi ne kadar bombeli olursa bunlar önde ve kanat atılımcı oluyor; ne kadar arkada olursa o okadar sakin. Denge size kalmış.

Kanadın bir de havada aldığı son şekil var.

Şişme tüplü olanlar çoğunlukla aşağı bakan C şeklinde oluyor, hatta U'ya yaklaşıyor.
Yamaç paraşütüne benzeyeneler oldukça düz, bıçak gibi ince uzun oluyor. Bunlar zaten havada tepede durmuyor, yanda duruyor, yan yatmış uçak kanadı gibi, ve hızları çok yüksek oluyor.

ParaWingler ise sanırım tek elle kullanıldıkları için daha çok çember yayı biçiminde oluyor.

Benim uçurtmalar ne tüplü, ne ipli. Genel yapı olarak ParaWing'lere benziyor. Biraz da tüplülere.

Şimdiye kadar dört ipli kullandım. Şimdi ön iki ipi birleştirip üç ipli gibi kullanmayı deneyeceğim.

Son uçurtmayı da bir tür, tepede uzaktan kulanılan ParaWing benzeri birşey gibi düşündüm.

Düz hali elipse yakın, keskin kenarlı. Onüç hücreli. Yay şeklinde yanlara devriliyor havada.

Dört ip yayın merkezinde birleşir gibi oluyor. Yani elle tutulan yer.

Ama, aşağıda değil, uzun ipten sonra. Yine üç ip. Elle tutulan yere tek ip. Arka iki kenara birer ip.

Bizim yamaç paraşütlerinde de epeydir kullanılıyor, hücre ağızlarının kolay açılması ya da açık kalması için kanadın burun kısımlarına ince çelik ya da titanyum vs telden küçük bir profil konuyor. Benim de son 3-4 uçurtmada kullanmıştım. Bunda da kullanacağım.

Resimlerden az çok anlaşılır sanırım.