Eski Teknenin Yeni Hikayesi - Paraşütlü Tahrikli Tekne

[khbilen]

Ekim Kasım 2025 falan gibi galiba, YapayZeka Gemini'ye sormuştum.

Yatay Kanat mı daha iyi, düşey salma mı diye. Önce yatay kanadı hiç anlamadı, bana hep yatay kuvvetlerden bahsetti. Sonra gitti okudu öğrendi geldi, ikisini konuşmaya başladık.

Tabii ki, yüzdürme için yatay kanat çok daha etkili. Bunu batmazlık veya yatmazlık olarak okuyunca, hesap biraz karışıyor tabii.

Sonuçta ikisi de kanat.

Yatay kanat düşey kuvvetle kanadı itip tekneyi düzeltiyor. Düşeykanat yada salma, yatay kuvvetle karşı koyup tekneyi düzeltiyor.

Yatay kanadın olumsuz yanı, suya girdikçe artan sürtünme nedeni ile tekneyi o tarafta frenleyip dönmeye zırluyor. Yani yatay yönde stabiliteyi bozuyor.

Salmada bu yok. Salma hem yatay hem düşeyde stabiliteyi koruyor.

Düz gitmek için salma şart.

Yatay kanat tekneyi doğrultmak için ekstra.

Dümeni aslında ikinci aşamada deneyecektim ama gecikince öne aldım.

Aslında ilk düşüncem Flow Separation mantığı ile konuya yaklaşmaktı. Sanırım bir ara söz etmiştim.

Tekne giderken, ters yönde akıyor gibi düşündüğümüz su, teknenin kıçının şekline göre az çok aynı hizada devam ederek tekneden ayrılır.

İki yandaki ters akıntı, simetrik olarak, arka yöne uzaklaşır.

Bu simetriyi bozarsan, o yanal direnç, arkada kıç tarafta asimetrik duruma gelir, denge bozulur, tekne bir tarafa döner.

Ne kadar çabuk döneceği asimetrinin büyüklüğüne ve hızına bağlı.

Bunu sağlamak için iki yanda, teknenin kıçından daha sonra, yani transomdan da sonra iki yanda çıkıntılar olması lazım.

Sürgülü doğrusal mekanizma düşünüyordum, ama o zaman aşağıdai parçayı taşıyacak sürhü üstte zayıf kalıyor.

Dönerek inmek en kolayı, ama o daha az verimli olur dedim. Arka salma sistemini düşünmeye başladım.

Bu sistem(ler) in faydası şu olacak diye düşünüyorum.

Klasik palalı dönen dümeni hareket ettirmek için akıntıya, yani teknenin hızına dik kuvvetn uygulaman lazım, ve bu büyük bir kuvvet. Ayrıca döbüş uzun olacaksa, veya seyir sürekli palayı bir yanda tutmayı gerektiriyorsa bu çok kuvvet/enerji isteyen yorucu bir iş.

Doğrusal sürgülü, veya yukarusan inme sistemde "pala" akıntı yönüne paralel hareket ettiği için öyle bir kuvvet uygulamak gerekmiyor. Gereken kuvvet sadece palanın kendi kütlesini hareket ettirmek için gereken kuvvet. Akıntı direnci yok.

Aynı nedenden, uzun dönüşte normal dümende yekeyi bırakırsan akıntı hemen palayı "düz" Konuma getirir. Amadoğrusal sistemde akıntı birşey yapamaz. Pala kendiliğinden ve kuvvet harcamadan olduğu yerde kalır.

Bu bana, uçurtma ike upraşırken üçüncü bir el gibi olmuş olur, yani iki elimi oldukça serbest bırakır, ve ileride mekanik otopilot için kolaylık sağlar..

Diye düşünüyorum. Verimi ne olur, şu an bilemiyorum.

Dört salma sistemi, Flow Separariondan biraz farklı. Kısmeno etki de olacaktır, ama ben asimetrik kanat kullanarak arkada daha etkin bir yan itme sağlayabilirim diye düşünüyorum.

Evet bu tekne hızına bağlı. Ama normal dümen de öyle zaten. Duran tekneyi dümeni çevirip döndüremezsin.

Dönüşlerde "kararsız" Olacağını düşünmüyorum. Asimetrik yapıda ve asimetrik konumlarda olacağı için, dönme yönü çok net ve belirgin olacaktır. Verimliliğini yine bilemiyorum.

Motor seyrinde zaten dümene gerek yok.
Belki her ihtimale karşı, yeljen seyri için "dıştan takma dümen" yaparım. ...

[khbilen]

Senin teknenin Kanat Yelkeni için, bir fikir olarak daha önce düşündüğüm, belkinde sözünü ettiğim "Yarı Katı Kanat Yelken" i anlatayım.

Katı kanat dediğimiz ne?

Kanadın bir iskeleti var. Omurgası, kaburgası, sereni, siniri, yani kanadın şeklini veren şeyler bir şekilde katı.

Artı, kanat yüzeyini oluşturduğun son yüzey kaplaması da katı

Soft dediğimiz kanat ne?

Şişme değilse, benzer "katı" İskelet az çok yine var. Yüzey kaplama yumuşak. Yanidiyelim, yellken gibi bez.

Zorluk şurada oluyor. Yelkeni açarken ve toplarken katı kusmı da hareketli, portatif, katlanabilir, toplanabilir yapmak istersen yapı karmaşıklaşıyor, iş zorlaşıyor.

Yarı Katı Kanat ne?

İskelet katı. Hareketli değil. Yada senede bir açıp kapayacağın bir şekilde.

Kaplama, da aynı yelken gibi, sadece direğe değil, tüm iskekete çekilecek, istersen çift taraflı yelken diye düşün, yine kumaş vs.

Tek şartı var. Kanat dikdörtgen olacak. Üçgen olmayacak. Üçgen elbiseyi, aşağıdan yukarı üçgen iskekete giydiremezsin.

İlle üçgen dersen, soft kısım, eski kalyon
Yelkenleri gibi tepede duracaj. Açmak için aşağı indireceksin. Pek hoş değil.

[sessizsakin]

Senin dumen nasil olursa olsun ilginc olacaga benziyor.
Calistiktan sonrasi optimize edilir. Bence en onemli asama iyi kotu calisan sistemi deneyebilmek.


Toplanabilir kanatta da zaten ben de hep sadece mumkunse kaplamayi indireyim dusuncesindeyim. zaten ucurtma gibi alternatif bir ikti olmadikca tam boy kanat yapmak durumundayim. O zaman da toplanabilirlik gerekli bir guvenlik ihtiyaci. Fakat dikdortgen kanat yerine ben de yine uca dogru incelen bir planform dusunmustum. Kaplama da fermuarli olsa nasil olur demistim kafamda. Bazi ureticiler rulo halinda cok guclu, pirinc tirnakli fermuar sagliyorlar. Bana oluru var gibi geldi

Teknenin tasarimi isine giristigimde bunlara doneriz. Simdilik senin konuyu konu disi sebeplerle daha fazla kirletmeyelim.



Bu ucurtma kontrolunu arastirdim. Aslinda en temelde yamac parasutu gibi calisiyor. 2 tane fren kontrolu bir de hucum kenari kontrolu. Ayni yamac parasutunde A iplerini veya speed-bar'i cektigimiz gibi.

Eger mantigim da dogru ise, 8 figuru cizilmesinin sebebi de muhtemelen ucurtma asagi dogru cekilirken hucum kenarini da cekiyor olsalar gerek ki ucurtma ruzgar icine dogru hizlaniyor ve cok daha fazla lift uretiyor olsa gerek. Sonra da nazikce yukari cikarip tekrar dalarak yine bir guc devinimi ve bu sekilde muhtemelen kanadin duz ucusuna gore ayni ruzgarda cok daha fazla lift uretiyorlar diye dusundum. 8 de ciziyorlar ki ucurtmayi hep ayni dogrultuda ve kabaca benzer yukseklikte tutuyorlar olsa gerek.

Ayrica, muhtemelen sabit tutmak daha az dengelidir. Surekli ayni yerde ve yonte tutmak cok zor olur. Halbuki 8 cizerken ufak tefek duzeltmelerle insan dogal olarak yaklasik ayni yerde 8 cizdirebilir. Bu da stabiliteyi oldukca artirir. Yaninda bedava ekstra lift sunuluyor gibi.

8'in bir diger olayinin da iplerin dolanmasini engellemek ve cok fazla yukseklik kaybedip kazanmadan dar bir alanda guc pompalari yapilabilmesi sanirim. Ayni guc pompasi icin cok daha buyuk bir O veya elips gerekir muhtemelen....



Eger bu mantigim dogru ise, bunu otomasyona dokmek zor olmaz bana gore.

Yazilimin ihtiyaci olan girdiler;

Teknenin konumu, hizi ver oryantasyonu.
Ruzgarin hizi ve oryantasyonu.
Ucurtmanin konumu, hizi ve oryantasyonu.
Gidilmek istenen dogrultu.

Ihtiyaci olan ciktilar ise 3 motordan ibaret.

Mems sensorler bu isler icin yeterince gelismis durumda.

Yani teknedeki diregin tepesine bir weather vane.
Tekneye bir Mems sensor,
Ucurtmaya bir mems sensor.
3 tane servo motor.
Gerisi de yazilimda rahatlikla hallolur gibi.

24V ile filan calisan BLDC servolar var. Tekne elektrigi ile rahat surulurler.
Muhtemelen de cok guclu motorlar gerekmeyecektir. Dusununce bu tarz araclarda araci yumusak hareketlerle kontrol etmenin daha guvenli ve saglikli oldugundan yola cikarak, yuksek oranli disli kutusu da kullanirsak oldukca kucuk motorlar is gorecektir. Kaba tahminimle hatta 100W servolarin bile koca bir tekne icin yeterli olabilecegi dusuncesindeyim. 20:1 oranla bile 150 RPM alabiliriz. O da dakikada 2 turdan fazla demek. Parasutte de 15 - 20 cm fren ipi cekmekle manevralar yapildigini dusunursek bence 100W motor hic bir zaman kapasitesini gormeyebilir. Kaldi ki motorlar 100% cevrimle calismayacak. Mutlaka manevra sirasinda dinlenen motor olacak. Bu da guc tuketimini de dusurecektir.

Yani 500W bir gunes panelinin ve biraz tampon pilin bu isin altindan rahat kalkabilecegi dusuncesindeyim ( Benim hayalimdeki gibi 12 metre bir tekne icin ).


Bunlarin yaninda, bir de cogu buyuk ticari tekne sistemi yapanlarda kontrol kutusunu yukarida ucurtmanin yaninda gordum. Yani bir nevi halatla parasutcuyu tekneye baglamissin gibi.

Ucurtma ayni yamac parasutu gibi dogrudan bu kontrol kutusuna bagli. Kutu da yamac parasutu pilotu gibi pendulum seklinde. Fakat pendulum asagi dogru degil de tekneye dogru bakiyor. Kontrol kutusundan da tekneye tek bir halat ve o halatin merkezinde de kablo. Bu da havada ucmasi ve ugrasilmasi gereken kablo saysiini epey dusuruyor.

Dusununce bu da aklima epey yatti. Tekneden tek bir kablonun ucmasi ve yukarida herseyin kendi basina hallolmasi fikri hosuma gitti.


Ne diyorsun? olayi dogru anlamis miyim? yoksa kiteboard egitimi almadan cok da dusunmeyeyim mi

[khbilen]

 Bir yerlerde denk gelmiştim, ille de 8 çizmek şart değil diye, hele rüzgar gidiş yönüne dik ise, bas git. Bulursam eklerim bir ara.

Konu hücum açısı.

Bu uçurtma bahislerinde bir  Wind Window konusu vardır. Bir tür yarım kubbe. Rüzgarın yönüne göre en uygun sörf bölgelerini anlatır.

Uçurtma ile yamaç paraşütü arasında ufak bir fark var.

Yamaç Paraşütü uçmak ister. Bunun için en tepeye çıkmak  ve öne fırlamak ister. Çünkü aslında uçmaz, süzülür. Karşı rüzgar varsa daha da yükselir falan...

Uçurtma uçmak istemez. Daha doğrusu bu Power ya da Traction Kite tipi uçurtmalarda amaç uçmak değil, olabildiğince güçlü bir çekim kuvveti yaratmak. Yani biz uçurtmanın uçmasını istemeyiz. Uçurtma en tepeye gelirse lift yukarı doğru maksimum ama ileri doğru sıfır (gibi). Hoplayıp zıplamayı düşünmüyorsan, ileri gitmek istersen bu işine gelmez.

İşte o Wind Windowda en uygun açı 60-70 derece gibi. Yani hücum açısı öyle olacak ki, uçurtmanın çekme kuvveti maksimum olsun.

Rüzgar yeterince güçlü ise, uçurtma stall etmiyorsa, 8 çizmene hiç gerek yok. Ama uçurtma aşağı kaçıyorsa, hücum açısını biraz artırıp uçurtmayı yukarı alıp potansiyel enerji biriktiriyorsun. Sonra aşağı salıp hızlandırıyorsun. 8 olayı bu.

Bu şişme tüplü (Leading Edge Inflatable LEI) uçurtmalar da aslında dört ipli.

Yamaç paraşütündeki askı ipleri daha çok kanadın altında iken, bunlarda en önde. Amaç kanat şeklini istenen biçimde tutmak.
Onun dışında uçlarda iki önde, iki arkada dört ip var.

Yamaç paraşütünde kanadı şişirmek için en ortadaki A- iplerini çekersin. Uçurtmada bu yok.

Ön ipleri ya yukarıda, yada en aşağıda, kontrol barın ortasında birleştiriyorlar. O power line oluyor. Yani asıl çeken o. Aşağıda yukarıda olmasının avantajları dezavantajları var, ama genelde aşağıda birleştiriyorlar. Bir adı var ya şimdi hatırlamıyorum Hi-Y veya Lo-Y gibi birşey olmalı.

Arka ipler dümen vazifesi görüyor. sağ sol kontrol.


İlle de otomatik kontrol yapacağım diyorsan ipteki gerilime ve ipin açısına bakacaksın. Ona göre kontrol uygulayacaksın. Kontrol için yazdığın şeyler doğru görünüyor. Genelde her ip için ayrı motorlu ayrı makara/vinç kullanıyorlar.

Bir de bu 8 çizenler daha çok elektrik üreten, bir noktada yere bağlı uçurtmalar.

Teknelerde durum farklı olabilir. Yani senin gitmek istediğin yön ve göreli rüzgar yönünün durumuna göre 8 ille de en iyi seçenek olmayabilir. Dediğim gibi  yelken nasıl "Beam Reach" dedikleri rüzgarın hareket yönüne dik olduğu durumda en yüksek verim sağlıyorsa, uçurtma da öyle. Uçurtma kanattan çok yelkene daha yakın. Yeterli rüzgar varsa sekiz çizmene gerek yok. Sörfçü videolarını izlersen onlar pek 8 çizmez.

Teknelerde de dediğim gibi yön konusu önemli.


Üçgen yelkene fermuarımsı şeyleri ben de düşündüm ama, yok, olmuyor, açık kalıyor. Denizde fermuara güvenemezsin.

Direği teleskopik yapabilirsen ne ala, onu da konuşmuştuk bir ara, ama küçük teknede zor.  Makaralı direkler var dört parça meslela 4 x 1.5 = 6 metre gibi çok düşündüm ama, hiç sağlam görünmedi gözüme.

Ben özellikle ilk aşamada kontrol, elektronik kontrol düşünmüyorum.

Uçurtma teknenin dibine bir şekilde bağlı ve 360 derece ve o kubbedeki gibi dönebiliyor olacak.

El vinci kullanmamın iki üç nedeni var. Ama kontrol değil.

1.) Uçurtmayı tekne üzerinde açacağım. Bütün sörf uçurtmalarını karada, kıyıda açarlar. Uzun uzun ipleri sererler Kaldırırlar, hoplayıp tahtanın üstüne atlarlar, falan. Ben bunu yapmayacağım. Yapamam. O lüksüm yok. O borunun ucunda uçurtmayı açıp havalandırmam lazım. Şişme tüplü uçurtma ile bu mümkün değil. Seni hiç dinlemez. Alır başını gider.

2.) Sıfırdan açtığım için, uçurtmayı yükseltebilmem için bir makaralı sistem lazım. Yani ipler  başta makaraya sarılı olacak. Yavaş yavaş  salacağım. Düz makara ile olmaz, rüzgar kuvvetli gelebilir. Onun için redüktörlü bir vinç gerekli.

3.) indirirken, özellikle acil durumda, kuvvetli rüzgarda indirirken yine kuvvetim yetmez,  redüktör lazım.

Uçurtma kalktı. Rüzgar iyi. 8 çizmeme gerek yok, tuttum gidiyoruz.

Yelkenciler böyle durumda nasıl bumbayı eli ile tutmuyor, işkota ile  duruma göre belli açıda bir yerlere geçici olarak sabitliyorsa, ben de ona benzer birşeyler yapmayı planlıyorum. Teknenin orta bölümünde, o havuz gibi yerde, dört noktada basit çengel gibi kolay tak çıkar yapabileceğim, makaralı çengel benzeri birşeyler olacak. Gidiş yönüne göre iskele tarafındaki ikisi veya sancak tarafındaki ikisini kullanıp uçurtma ipini "sabitlemeye" çalışacağım. Benim kontrol bundan ibaret. Yani sörfçü gibi sürekli başında durup elimle tutmak yerine böyle birşey deneyeceğim.

Tabi ilk başta hep tutmam gerekecek. Tekne ne durumda nasıl davranıyor anlayıp öğrenene kadar, hızlı müdahele edebilmek için hep başında olacağım. Zamanla ayrılıp dinlenme şansım olacak diye düşünüyorum.

[khbilen]

Daha sonradan çıkan, bizim yamaç paraşütüne benzeyen uçurtmalar biraz farklı. daha çok yamaç paraşütüne benziyor. Yukarı lift yerine yatay (ileri) lift mantığı ile çalışıyor. Yani yatay değil de dik duran kanat gibi. Bu nedenle bunlar hep yere yakın bıçak gibi dikine duran yamaç paraşütü gibi.

Diğer uçurtmalar hava atmaya daha müsait, genelde onlar görülüyor. Ama bunlar çok daha hızlı, ve Olimpik Spor olarak kabul edildi ve son yaz olimpiyatlarında yarışmalar yapıldı. Çok ipli oldukları için bana uygun gelmiyor. Genelde de hücre ağızları kapalı, şişirme değil ama, rüzgarla kendi şişip check-valve usulü kapanan hücre ağızları var. Benim için çok karmaşık. Benim için en uygun yapı Single Skin.

Teknelerde bir iki deneyen oldu, sonra yine tüplüye döndüler. Hız rekoru deneyen de tüplü.


ParaWing biraz daha farklı.

Bu son çok ipliye daha yakın. Ama öyle dikine durmuyor pek. İki arası. Kontrol barı diğerlerine göre ters. Önler bir yerde, arkalar bir yerde. Yani sağ soldan çok, aşağı yukarı kontrol daha öncelikli gibi. Bütün barı çevirerek de sağ sol yapıyorsun.

Benim diktiğim uçurtmalar genelde parawinge daha yakın ama uzun dört ipli idi. Üç ipi hala deneyemedim. Bir uçurtmam var hazır, dört ipli denedim tamam. Üç ipi deneyemedim.

Son dikmekte olduğum uçurtmanın mantığı biraz farklı olacak.

ParaWing'i uzaktan kumanda ediyor gibi, bağlantıyı en tepede, uçurtmanın merkez noktasında yapacağım. Yani power ipi uçurtmanın sanal barının ön ucunda olacak. Diğer iki dümen ipi klasik bağlantı. Olacak mı bilmiyorum. Deneyeceğim. Bitmek üzere, az kaldı. Ama havalar denemek için uygun değil. Nisan Mayıs anca olur herhalde.

Gerçi Yaren Leylek erken geldi. Havalar erken ısınacak demek bu. Küresel ısınmanın işaretleri...