Avrupa Amatör Tekne Yapımında Neden Bu Kadar İleri, Biz Neden Gerideyiz?

[vlkanaydin]

Bu yazıyı bir akademisyen ya da masa başı uzmanı olarak değil; yıllardır tekne yapımını izleyen, okuyan, videolarını tüketen, imrenen ve zaman zaman “bizde neden olmuyor?” diye hayıflanan biri olarak yazıyorum. Avrupa’daki amatör tekne yapımcılığı ile Türkiye’deki durum arasındaki fark yalnızca teknik bilgi ya da para meselesi değil. Asıl fark; zihniyet, kültür, hukuk ve süreklilik meselesi.

Sosyal ve Kültürel Zemin: Denizle Kurulan İlişki

Avrupa’da, özellikle İskandinav ülkeleri, Hollanda, Almanya, Fransa ve İngiltere’de deniz; bir “lüks” değil, gündelik hayatın parçası. İnsanlar çocukken optimist sınıfı bir yelkenliye biniyor, gençken kürek çekiyor, yetişkinken kendi kayığını yapmayı hayal ediyor.

Bizde ise deniz çoğu zaman:

Yazlık bir kaçamak,

Sahilde çay içilen bir manzara,

Veya ancak profesyonellerin alanı.

Amatör tekne yapımı, Avrupa’da doğal bir hobi. Bizde ise hâlâ “çok zor”, “çok pahalı”, “boş iş” gibi etiketlerle anılıyor. Bir baba çocuğuna ahşaptan bir sandal yapmayı öğretirken, bizde çoğu zaman “elini kirletme” refleksi baskın.

Avrupa’da üretmek saygı gören bir eylem. Bizde ise tüketmek daha fazla prestij getiriyor.

Hukuksal Altyapı: Kurallar Engel Değil, Rehber

Avrupa ülkelerinde amatör tekne yapımıyla ilgili kurallar nettir:

Hangi boyuta kadar,

Hangi malzemelerle,

Hangi standartlarla yapılacağı bellidir.

En önemlisi: kurallar korkutmaz, yol gösterir.

Bir amatör tekne yapımcısı:

Teknesini evinin garajında yapabilir,

Limana indirirken hukuki sürprizle karşılaşmaz,

Ruhsat, kayıt ve sigorta süreçlerinde muhatap bulur.

Bizde ise süreç çoğu zaman gri alandadır. Aynı tekne:

Bir memura göre sorun değildir,

Diğerine göre “olmaz”.

Bu belirsizlik, hevesi daha baştan törpüler. İnsan emeğini verdiği teknenin yarın “mevzuata takılma” ihtimalini düşünerek işe başlamaktan vazgeçer.

Ekonomik Gerçeklik: Ulaşılabilirlik Meselesi

Avrupa’da amatör tekne yapımı pahalı değildir demek yanlış olur; ama erişilebilirdir.

Denizcilik malzemeleri yaygındır,

İkinci el pazarları çok güçlüdür,

Ahşap, epoksi, elyaf gibi malzemelere ulaşmak kolaydır,

Atölye kültürü gelişmiştir.

Bizde ise:

Denizcilik malzemeleri niş ve pahalıdır,

İthal ürünlere bağımlılık yüksektir,

Yerli üretim sınırlıdır,

Küçük ölçekli tedarikçi azdır.

Sonuç olarak amatörlük, maliyet yüzünden profesyonelliğe zorlanır. Oysa amatör ruh, deneme–yanılma ister; bizde hata yapmak pahalıdır.

Bilgiye Erişim ve Paylaşım Kültürü

Avrupa’daki amatör tekne yapımcılarının en güçlü silahı: paylaşım.

Forumlar, bloglar, YouTube kanalları, kulüpler, haftasonu atölyeleri… İnsanlar hatalarını, çatlaklarını, yanlış hesaplarını bile yayınlar. Çünkü orada hata, ayıp değil; öğrenme aracıdır.

Bizde ise hâlâ:

Bilgi saklanır,

“Ben yaptım, sen uğraşma” anlayışı yaygındır,

Ustalık, paylaşmak yerine korunur.

Bu kültür farkı, nesiller arası aktarımı da kesintiye uğratır. Oysa Avrupa’da tekne yapımı, dededen toruna geçen bir hikâyedir.

Kurumsal Destek ve Sivil Yapılar

Avrupa’da amatör tekne yapımını destekleyen:

Belediyeler,

Deniz kulüpleri,

Vakıflar,

Eğitim kurumları vardır.

Bazı ülkelerde belediyeler ücretsiz atölye alanı tahsis eder. Bazı limanlarda “amatör yapım iskelesi” bile vardır.

Bizde ise amatör tekne yapımı, ne tam anlamıyla bir spor, ne de kültürel miras olarak görülür. Arada kalır. Sahipsiz kalır.

Sonuç: Mesele Tekne Değil, Zihniyet

Avrupa’nın amatör tekne yapımındaki başarısı; daha iyi epoksi kullanmalarından değil, üretmeyi teşvik eden bir toplum olmalarından kaynaklanıyor.

Biz geri kaldık çünkü:

Denizle ilişkimizi yüzeysel tuttuk,

Hukuku korkutucu hale getirdik,

Üretimi değil tüketimi ödüllendirdik,

Bilgiyi paylaşmak yerine sakladık.

Ama iyi haber şu: Bu fark kapanamaz değil. Çünkü bizde hâlâ çok güçlü bir el becerisi, zanaatkârlık ve deniz sevgisi var. Sadece bu potansiyelin önünü açacak cesarete, netliğe ve kültürel dönüşüme ihtiyacımız var.

[sessizsakin]

Avrupa birligi sinirlari icinde yasayan ve cesitli avrupa birligi ulkelerine muntazamn ziyarette bulunan birisi olarak yorum yapma geregi duyuyorum.

Yazdiklarinin eksigi yok fazlasi var.

Fakat durumu bizim cagimizla ve kanunlarimizla ve insanimizin sadece su anki durumuyla yorumlamak eksik olur.

Avrupayi dogru degerlendirecek olursak, Ozellikle Istanbul'un fethinden sonra avrupalilar dogunun mallarina ve kaynaklarina ulasmanin onunde bizi buyuk engel gorduklerinden dolayi zorunlu olarak denizcilikte guclenmislerdir. Yani evet, atalarimiz adamlari denizci olmaya zorlamistir. Bu da avrupalilara 500 yillik derin bir denizcilik tecrubesini beraberinde getirmistir.

Bununla beraber, Bizim atalarimiz denizcilige hic kafa yormamistir. Denizcilikle ilgili en buyuk atilimlari hali hazirda Akdenizde korkulan korsanlara rutbe verip onlari donanma olarak kullanmak olmustur. Onlar da akdenizden asla cikmamistir. Denizcilik bilgisi de korsanlardan gelmis ve onlarin kurdugu donanma ile sinirli kalmistir. Halka birsey asilamamislardir. Halki da dahil etmemislerdir.

Zaten, olayin derinine bakarsaniz, ne yazik ki Osmanli Turkleri anadoluda egitimsiz, kultursuz ve varliksiz birakmistir. Dunyada hangi imparatorlugun milletinin yasadigi topraklara giderseniz gidin, her yere serpistirilmis saraylar, "bunlari insan mi yapmis" dedirten yapilar, ticarethaneler vs vardir. Anadoluya bakarsaniz Osmanli zamaninda neredeyse tas ustune tas koyulmamistir. Akdenizin en guclu ulkesi olmasina ragmen istanbul disinda dogru duzgun bir liman kenti, bir bilim sanat kenti, bir ustalik is gucu merkezi neredeyse gelistirilmemistir.

Denizcilik de dolayisi ile bundan nasibini alan ilk kalemlerdendir. Neticede halk, hayatta kalma, vergi verme ve savaslara cagirilma arasinda ekstra zaman gerektiren hic birseye yatirim yapamamistir.

Dolayisi ile avrupa, sadece denizcilik degil hemen her alanda bizden 500 yil ileridedir. Dunyayi denizcilikle somurmuslerdir ve getirdikleri zenginlikleri halklariyla paylasmis, her yeri halki zenginlestirecek ve kulturunu, ufkunu genisletecek icraatlarla donatmislardir.  Almanyasindan fransasindan, italyasindan ingilteresinden, neresinden gecseniz binlerce eski yapi ve yuzlerce yildir bulunan isletmeler gorebilirsiniz.

Bizim anadoluda ise etrafa baktiginizda 100 yasindan daha eski bir yapi gormek zordur. Varsa da ya antik yunandir, ya da vaktinde rumlar yapmistir da Kurtulus Savasindan sonra bize kalmistir.

Nitekim, Osmanli, rumlara, yunanlilara ve balkanlilara yaptigi yatirimin %1'ini Turklere ve anadoluya yapsaymis, Bizim calisma azmimiz ve potansiyelimizle avrupayi rahat gecerdik.
Zira avrupalilar cok tembel.

Buna ragmen, her gun bir tugla koyarak, her gun bir mantiksiz kanunu mantikli hale getirerek yillar icinde optimize olmuslardir ve su anda bizim onlari yakalamak icin cok ciddi calismamiz gerekir.

Cumhuriyetten sonra da ne yazik ki kan emiciler Ataturk'un hayatini kaybetmesini beklemis ve onun kaybini takiben yine ulkeden yatirim ve gelisim kademeli olarak uzaklastirilmistir.
Ataturk gibi tarihte bir milletin basina ya hic gelmeyen ya da bir kere gelen bir Deha'nin varligini ve mirasini dogru degerlendiremeycek kadar bencil insanlara guvenecek kadar cahil oldugumuz bir gercektir.

Denizcilik de ne yazik ki bu durum icin mukemmel bir gosterge.

Velhasil kelam, Durum toplumsal ve tarihsel hafizadan kaynakli bir geri kalmislik.

Butun bunlarin da tek cozumu matematiktir. Matematikte de hic bir sorunun cozumu 25 yil surmez ...


Bu arada, burada neye elimi atsam ya cin mali ya da Turk mali. Gecen ay ekonomik sinif epoksi aldim. Turk mali cikti. Kontraplak almaya gittim, Turk ve rus yapimi kontraplak var. Eve bir esya alayim diyorum, %50 Turk mali.

Afedersiniz de bu kadar it gibi calisip her halti yapma uretme gucu olan bir ulke icin trajikomik bir icler acisi durumumuz var....

Yazmayi durduramiyorum. Haydi gidin ordan

[vlkanaydin]

Bu arada, burada neye elimi atsam ya cin mali ya da Turk mali. Gecen ay ekonomik sinif epoksi aldim. Turk mali cikti. Kontraplak almaya gittim, Turk ve rus yapimi kontraplak var. Eve bir esya alayim diyorum, %50 Turk mali.

Afedersiniz de bu kadar it gibi calisip her halti yapma uretme gucu olan bir ulke icin trajikomik bir icler acisi durumumuz var....

Yazmayi durduramiyorum. Haydi gidin ordan

Artık Hintliler geliyor 
Son yapılan anlaşma ile benim tahminim Hint menşeili ürünler basar Avrupayı. Tabi bizde nasipleneceğiz gibi görünüyor
İnstagramda izlediğimiz muhteşem koşullarda üretilen ürünlere sonunda kavuşacağız sanırsam.

[sessizsakin]

Hintlilerden elma isteyip bir kerede elma alan daha gorulmemistir. Elma istersin armut getirirler. Armut'un da senin istedigin sey olduguna inanarak ve gururla sana sunarlar. 10 defa bu elma degil dedikten sonra elindeki kivi icin "bu harika bir elma, tesekkur ederim" dersin. Bunu 100'e yakin kendi deneyimimden aktariyorum. Ben boyleysem daha ileri sanayi islerinde dusunmek bile istemem...


Artik adamlar bizim durumumuzdan ne kadar umitsiz ise...